الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
298
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
اما گاهى اين كلمه فقط بر جهان ما وراء طبيعت اطلاق مىگردد در مقابل « كرسى » كه اشاره به عالم طبيعت و ماده است مانند « وَسِعَ كُرْسِيُّه السَّماواتِ وَالأَرْضَ » بقره - 255 ( 1 ) . 2 - معاد از طريق عموميت قدرت خدا از آيات قرآن به خوبى بر مىآيد كه بيشترين مخالفت منكران معاد روى مساله معاد جسمانى و تعجب از باز گشت انسان خاك شده به زندگى و حيات بوده است ، لذا بسيارى از آيات معاد روى مساله قدرت خداوند تكيه مىكند ، و نمونههاى آن را در عالم هستى شرح مىدهد ، تا تعجب آنها از مساله حيات بعد از مرگ زائل گردد . در آيات مورد بحث نيز همين مساله از سه راه تعقيب شده ، نخست قدرت او را در مورد زمين و زمينيان ، و سپس آسمانها و عرش عظيم ، و سر انجام قدرت او بر تدبير و اداره عالم آفرينش ، و به اين ترتيب هر سه مصداقهايى از يك مفهومند . اين احتمال نيز وجود دارد كه هر يك از اين سه بحث اشاره به يكى از نقطه نظرهاى منكران معاد باشد ، مىگويد : اگر انكار شما به خاطر آن است كه انسانهاى پوسيده و خاك شده از قلمرو مالكيت خداوند بيرون مىروند اين اشتباه است چرا كه شما خودتان خدا را مالك زمين و زمينيان مىدانيد . و اگر به خاطر اين است كه مىگوئيد زنده شدن مردگان نياز به پروردگار قادرى دارد شما كه خودتان خدا را پروردگار آسمانها و عرش مىخوانيد . و اگر اين انكار به خاطر آن است كه در تدبير عالم بعد از حيات مجدد
--> ( 1 ) درباره « عرش » در جلد ششم صفحه 204 ( ذيل آيه 54 سوره اعراف ) مشروحا بحث كردهايم .